Achtergrond
Leestijd
4 min.

Dramatherapie: ‘Je wordt geforceerd om uit je hoofd te komen’

Creatief omgaan met je gevoel: in het drieluik Creatieve Therapie schrijven we over alternatieve therapievormen die gebruikmaken van bijvoor-beeld beeldende kunst of klank om trauma’s, emoties of ervaringen te verwerken. Als afsluiter vertellen we over dramatherapie. ‘Bij drama-therapie word je gestimuleerd om te voelen.’ 

© Jerome de Lint

We hebben elkaar pas twee minuten aan de telefoon, of Marjo Baars (51), dramatherapeut uit Amsterdam, wil alvast één ding duidelijk maken. ‘Mensen denken dat dramatherapie een soort theaterspel is, bedoeld voor kinderen’, vertelt ze. ‘Dat moet veranderen. Dramatherapie is echt vaktherapie (vormen van therapie waar ervaren centraal staat, red.) en omvat echt veel meer dan de vooroordelen die erover bestaan. Dramatherapie is voor iedereen.’

Therapie van de handeling

Marjo geeft al zo’n 28 jaar dramatherapie in haar praktijk in Amsterdam. Ze is begonnen aan de Toneelschool in Maastricht, maar al gauw bleek haar passie ergens anders te liggen: in de therapeutische werking van theater. Door op een creatieve en speelse manier middels theater persoonlijke problemen te verkennen, ontstaat er een reeks nieuwe perspectieven en ervaringen die iemand verder kunnen helpen bij het aanpakken van het probleem,’ vertelt Marjo. ‘Je reageert op een gespeelde situatie met een gevoel. Door tijdens een sessie bewust te worden van dat gevoel en het onderliggende patroon, kun je actief aan de slag gaan om dat patroon te veranderen. Je dicht niet per sé de wond, maar je creëert meer mogelijkheden om met deze wond om te gaan.’ 

Verschillende werkvormen

Volgens Marjo heb je emoties die je makkelijk kunt verdragen en emoties die je liever vermijdt. In haar sessies laat ze haar cliënten alle emoties ‘spelen’ om er zo achter te komen welke emotie goed te hanteren is en welke niet. Ze gebruikt hiervoor verschillende theaterwerkvormen en expressietechnieken. Onder andere rollenspel, maskers en dialogen uit theaterstukken passeren de revue. ‘Je kunt als dramatherapeut gestructureerd of ongestructureerd te werk gaan,’ vertelt Marjo. ‘Als ik gestructureerd werk, ga ik aan de slag met een gescripte dialoog. Als ik voor de ongestructureerde werkvorm kies, speel ik met mijn cliënt wat er op dat moment in ons opkomt, zonder een gescripte dialoog.’ 

Gedurfde dialoog

Maar hoe ziet zo’n gestructureerde sessie er dan uit? ‘Stel, een vrouw komt bij mij met problemen die ze heeft met haar dominante vader. Ik voer twee verschillende dialogen met haar: in de ene dialoog speelt ze Antigone (hoofdrol in een tragedie van Oud-Griekse dichter Sophocles, red.) die ‘nee’ zegt tegen haar vader. In de andere dialoog speelt ze een vrouw die alles doet wat haar vader haar opdraagt. Mijn cliënte ervaart op zo’n moment het verschil in de reacties op de dominante vader. Na afloop vraag ik haar welke rol ze lekkerder vond om te spelen. Grote kans dat ze Antigone kiest en daarmee een nieuwe weg heeft ingeslagen.’ 

Effectief rollenspel

Marjo haar voorkeur gaat uit naar de ongestructureerde vorm, die komt volgens haar het dichtst bij de werkelijkheid. Het spelen van een rollenspel is voor veel cliënten een eyeopener. Marjo: ‘Een cliënte kwam binnen met het probleem dat ze op werk op een nare manier wordt gedomineerd door een vrouwelijk collega. We begonnen de therapiesessie met spelen – zij als zichzelf, ik als de dominante vrouw. In die rol zag ik hoe zij (fysiek) reageerde wanneer ik haar kleineerde. Ik kopieerde haar reactie op het moment dat we de rollen omdraaiden. Vervolgens zei ze: “Je bent heel makkelijk te kleineren, want je kijkt de hele tijd naar beneden!” Ik houd haar een hele grote spiegel voor op dat moment. Doordat ze weet wat ze doet, kan ze het veranderen.’

Ongedwongen sfeer

Iemand die veel baat heeft bij de sessies van Marjo, is Daniëlle*. Daniëlle vermijdt het leggen van sociale contacten – dramatherapie helpt daarbij. ‘Het is prettig om in een ruimte te zijn waarin alles mag’, vertelt ze. ‘Het werkt goed om niet alleen maar over situaties te hoeven praten, maar deze ook op verschillende manieren na te kunnen spelen. Hierdoor kan ik ze op een andere manier benaderen. Maar, omdat ik weet dat de gespeelde situatie niet echt is vind ik het soms moeilijk om me volledig in te leven. Dat is iets waar ik me vaak overheen moet zetten. Doordat ik in een ongedwongen sfeer over mijn problemen kan spelen, durf ik dieper op ze in te gaan. Dat helpt voor mij heel goed.’

Goeie flow

Belangrijk voor een dramatherapeut is, volgens Marjo, dat je niet bang bent om te falen. ‘Ik moet verschillende werkvormen inzetten om aan te voelen wat wel of niet bij iemand werkt. Daarvoor moet ik durven switchen tussen werkvormen. Daarnaast zijn improviseren en observeren twee fundamentele taken van een dramatherapeut. Ik kijk naar personen en tast af wat ik wel of niet bij hen kan maken. Zodra mijn werkvorm aansluit, voel je meteen een flow. Die vibe is belangrijk om een situatie zo echt mogelijk na te kunnen spelen. Het duurt soms wel even voordat ik dat met iemand heb. Ik heb gemiddeld namelijk zes sessies nodig om iemand beter te leren kennen. Dan kan ik pas echt gaan graven en confronteren.’ 

Genderproblematiek

De problemen waarmee mensen bij Marjo komen, verschillen. Sommigen hebben vragen over hun seksualiteit, anderen over levensinvulling of onderliggende problematiek zoals autisme. Het meest interessante vindt Marjo de vragen over genderproblematiek – daar heeft ze namelijk zelf ook mee geworsteld. ‘Ik heb nooit de vrouwenrol willen hebben. Daarmee bedoel ik de verwachtingen rondom de vrouw, zoals het krijgen van kinderen en het dragen van jurkjes. Daar voelde ik mij helemaal niet lekker bij, terwijl ik mij wel goed voelde in mijn vrouwenlijf. Theater maken en het volgen van de dramatherapie opleiding heeft voor mij een helende werking gehad in dit proces.’

Uit je hoofd komen

‘Dramatherapie is perfect voor diegene waarbij uitsluitend praten over hun problemen niet meer werkt, volgens Marjo. ‘Je wordt tijdens een sessie geforceerd om uit je hoofd te komen omdat je met je gevoel moet spelen’, vertelt ze. ‘En weet je wat het is? We spelen zoveel meer dan we denken. Veel volwassenen vermijden dit spelen omdat ze dat kinderachtig vinden. Wat een dramatherapeut voor hen doet, is het metaforische luchtkasteel heropenen van die speelsheid. Dat luchtkasteel is heel belangrijk om zonder deftige woorden of etiketjes te kunnen ontdekken wat je voelt. Het geeft ons vrijheid.’ 

*Wegens privacyredenen is Daniëlle’s naam gefingeerd.

Zelf reageren



Benieuwd naar meer geheimen van een gezond leven?