Interview
20
Leestijd
4 min.

Het effect van het coronavirus op onze psychische gezondheid

De een komt tot rust, de ander is al blij als het lukt om uit bed te komen: corona heeft op iedereen een andere uitwerking. Maar wat gebeurt er volgens experts met onze psychische gezondheid tijdens een ramp als de coronapandemie? En wat doen we vervolgens als we ons niet goed voelen? ‘Vooral millennials hebben het nu zwaar.’

Omdat ze het belangrijk vinden dat er aandacht aan dit onderwerp wordt besteed, sluiten ze beiden aan bij het gesprek: GZ-psychologen Nine Gramberg en Gijs Coppens van de praktijk iPractice in Amsterdam. Aandacht voor de psychische gevolgen van een pandemie als corona is niet misplaatst: uit een enquête die Gramberg en Coppens onlangs vanuit hun praktijk verstuurden blijkt dat 65 procent van de 700 mensen wegens corona kampt met angst- of stressklachten. Daarnaast heeft sinds de komst van het virus 50 procent last van somberheid. ‘De pandemie én de maatregelen zorgen voor onvoorspelbaarheid en onzekerheid. Dit zorgt bij heel veel mensen voor grote paniek en stress’, vertelt Gramberg. ‘Vandaar dat het aantal klachten bij veel mensen is toegenomen.’


Nine Gramberg                                            Gijs Coppens

Psychisch patroon

Volgens de psychologen is er een patroon zichtbaar in het effect van de coronacrisis op onze gemoedstoestand. Coppens: ‘In de eerste vier tot vijf weken van de lockdown heerste er voornamelijk onzekerheid. Wat betekent deze nieuwe situatie voor mij en voor mijn naasten? Maar ook: wat voor gevolgen heeft dit voor mijn werk, mijn sportritme en vriendschappen?’ Nadat de eerste weken voorbij waren, kregen mensen volgens Coppens meer last van stemmingsproblematiek, omdat er geen duidelijk toekomstperspectief was. 

Denk aan vermoeidheid, prikkelbaarheid en somberheid. Nu dat perspectief steeds duidelijker begint te worden en we steeds meer vrijheid krijgen, hebben we voor ons gevoel meer grip op de situatie. ‘Dat laatste werkt heel goed voor je mentale welzijn’, benadrukt Coppens. 

Paniekaanvallen

Iemand die heel blij is met de terugkerende vrijheid is Tim (24) uit Utrecht. Hij heeft sinds zijn negentiende een paniekstoornis, die verergerd is door de lockdown: ‘Mijn paniekaanvallen worden getriggerd als ik te lang alleen ben met mijn gedachten. In het begin hield ik mijn paniek onder controle, maar daarna ging het bergafwaarts. De afleidende activiteiten die ik normaal had vielen weg, waardoor ik veel alleen was’, vertelt hij. Op zijn dieptepunt had Tim drie dagen achter elkaar aanvallen. ‘Ik ben niet per se bang voor COVID-19, maar doordat alles wegvalt, heb ik mijn paniek niet onder controle en dat ik daarvoor nu niet naar een psycholoog kan, helpt niet.’

Onvoorspelbaarheid

Gramberg legt uit waardoor het komt dat niet alleen de psychische gezondheid van Tim, maar ook van vele anderen nu achteruit gaat: ‘Ons brein functioneert goed op voorspelbaarheid. Tijdens de coronapandemie is deze voorspelbaarheid totaal weggevallen. Om mentaal op de been te blijven, helpt het creëren van een nieuw ritme. Daarvoor moeten we op zoek naar een andere structuur of andere dingen om te doen. Dit doen we door middel van ons zelfoplossend vermogen en creativiteit. De één heeft dat meer dan de ander en kan zichzelf daardoor beter staande te houden in een crisissituatie als deze. Iemand die een minder groot oplossend vermogen heeft, kan dus minder goed een nieuwe structuur creëren en ervaart langer onzekerheid en stress.‘

Geraakte millennials

Uit het onderzoek van iPractice blijkt dat vooral millennials op dit moment de meeste stress ervaren. ‘Iedere groep wordt uiteraard geraakt, maar millennials rapporteren de meeste klachten’, vertelt Coppens. ‘Dat is niet heel gek aangezien 140.000 van hen hun baan zijn verloren door de coronacrisis en het de generatie is die het meeste gebruikmaakt van festivals en sociale events. Omdat ze minder vaak een gezinsleven hebben, vereenzamen ze sneller. Als je alleen woont, heb je niet de structuur en verbondenheid van een groep waar je jezelf aan kunt vasthouden.’ Gramberg vult aan: ‘En als je dan ook nog je baan verliest, is dat al helemaal een klap voor je mentale gezondheid.’

Positieve gevolgen

‘Maar’, vervolgt Gramberg, ‘deze crisis heeft ook positieve effecten op ons mentale welbevinden. Ten eerste wordt onze creativiteit geprikkeld, doordat we nieuwe manieren moeten bedenken om met deze situatie om te gaan. Ook gaan we (kleinere) dingen meer waarderen, zoals bijvoorbeeld een mooie wandeling. Daarnaast wordt ons brein op een andere manier aan het denken gezet, wat leidt tot nieuwe ideeën en inzichten.’ Coppens en Gramberg merken dat door corona mensen steeds meer aandacht willen besteden aan hun mentale gezondheid. Coppens: ‘40 procent van de millennials geeft via onze enquête aan zich nu graag preventief bezig te houden met zijn of haar mentale gezondheid. Daarom geven wij nu laagdrempelige online consults.

Drie belangrijke dingen

Volgens de psychologen is het advies voor een betere mentale gezondheid in te delen in drie categorieën. ‘Ten eerste moet je je focussen op het opnieuw krijgen van een ritme’, vertelt Coppens. ‘Daarnaast is het belangrijk om verbinding met anderen te blijven zoeken en om zoveel mogelijk leuke dingen te blijven doen.’ Daarbij is het volgens hem goed om te beseffen dat elke verandering wennen is. En dat het feit dat we nu weer iets meer vrijheid hebben, niet voor iedereen betekent dat de situatie automatisch verbetert. Hij adviseert dan ook: ‘Houd jezelf en anderen goed in de gaten.’ Gramberg: ‘Een andere tip is om niet te veel het nieuws te volgen. Continu het coronanieuws checken, creëert onrust en angst en dat geeft stress. Deze stress is van negatieve invloed op je weerstand en gemoedstoestand.’

Op de been blijven

Ook Tim heeft manieren gevonden om zonder externe hulp de lockdown door te komen: ‘Om mezelf op de been te houden, sta ik elke dag op hetzelfde tijdstip op. Ongeacht of ik goed geslapen heb of niet. Dat helpt me om structuur te behouden. Daarnaast sport ik veel thuis en praat ik met vrienden over mijn situatie. Het gaat nu al beter met mij, mede doordat mijn weekplanning langzaam weer volloopt.’ Tim wil anderen die nu ook last hebben van paniekaanvallen graag nog een tip meegeven: ‘Vervang je paniek door een nieuwe gewoonte. Ga iets doen wat je altijd al had willen doen, gitaar leren spelen bijvoorbeeld. Zo houd je jezelf bezig en heb je toch een doel.’

Veerkracht

Tijdens de afsluiting van het gesprek met Gramberg en Coppens, wil eerstgenoemde nog iets benadrukken: ‘Wat we niet moeten vergeten, is dat wij als mens gigantisch veerkrachtig zijn. Er wordt momenteel voornamelijk aandacht besteed aan de schade die we oplopen door de situatie, maar over het algemeen kunnen we zo’n grote verandering aan. We zullen er zelf voor moeten zorgen dat we in verbinding met elkaar blijven staan en structuur creëren. Wat de verandering in ons dagelijks leven betreft hebben we voor nu hopelijk de grootste hobbel wel gehad. We krijgen vanaf nu meer vrijheid en perspectief. En als je je blijft focussen op wat je wél lukt, kom je goed uit deze crisis.’

Reacties (20)

Bedankt voor t artikel. Heel interessant. Maar heb toch ook het gevoel dat alleenstaande ouderen een beetje in het verdomhoekje worden geplaatst. Ik heb momenteel heel veel last van somberheid, angst en slaap slecht. Voel mij ook erg alleen. Hoewel ik veel in de natuur ben en onder de mensen ben. Mijn vrijwilligerswerk bij natuurmonumenten is gestopt vanwege mijn leeftijd. Ik werk op kantoor in ‘s Graveland.
Ik werk met de beeldbank en archiveer historische foto’s.
Half maart abrupt gestopt. Ik werkte 2 ochtenden in de week.
Ben zojuist met mijn zus een aantal dagen
weggeweest. Heb heel veel genoten en voel mij echt opgeknapt.
Voor iedereen die nu somber is. Houdt moed en probeer er echt helemaal even helemaal erop uit te gaan.

Goedemorgen Nettie, bedankt voor je reactie. Wat vervelend om te lezen. Zo te lezen heeft het weekend weg je positieve energie gegeven. Mocht je interesse hebben in een praatje, kan je contact opnemen met de Zorgconsulenten van ONVZ. Ze hebben een speciale telefoonlijn geopend voor mensen die behoefte hebben aan een praatje of een luisterend oor. De speciale telefoonlijn is elke werkdag tussen 8.30 en 17.00 uur bereikbaar via telefoonnummer 030 639 62 90.

hallo,
zit al een hele tijd in een dip als ik opsta ben ik heel duf heb nergens zin en geen eetlust on de loop van de dag wordt het iets beter,soms neem ik ook een pilletje maar wil dat niet te vaak doen,ik zie het somber in,ging 4x in de week kaarten en dat is allemaal dicht,mis de sociale contacten.

Goedemorgen Mirjam, mocht je interesse hebben in een praatje, kan je contact opnemen met de Zorgconsulenten van ONVZ. Ze hebben een speciale telefoonlijn geopend voor mensen die behoefte hebben aan een praatje of een luisterend oor. De speciale telefoonlijn is elke werkdag tussen 8.30 en 17.00 uur bereikbaar via telefoonnummer 030 639 62 90. Daarnaast is het wel belangrijk om goed te blijven eten en drinken. Wellicht is het ook raadzaam om contact op te nemen met je huisarts.

Tja, als Trimbos de verkeerde vragen stelt krijg je een verkeerd antwoord. Net als dat Rutte de verkeerde info verstrekt dan geloven de kudde dieren dat verkeerd. Dus….

Jullie als verzekeraars moeten opkomen voor jullie betalende klanten. Ik zie de ziektekosten alleen maar toenemen en diensten minder. Lijkt mij tijd voor een miljarden claim namens het nederlandse volk tegen deze landverraders Rutte en de rest van falende beleidsmakers.

Leuk bedacht, maar iedere claim richting de overheid zullen wij toch zelf weer betalen. Dus zinloos.

Beter is het om mensen die zo incompetent zijn en dit soort “mismanagement” vertonen persoonlijk gestraft worden. In dit geval het beste dat ze nooit meer een functie binnen de overheid of overheidsgerelateerde organisaties mogen bekleden en ook geen leidinggevende functies binnen bedrijfsleven.

Doe eens een beetje normaal Peter Bouman
Je bent vast te jong om een echte landverrader te herkennen.
Op deze manier devalueer je begrippen die iets heel anders inhouden.

Een virus heeft doorgaans geen invloed op je psychische gesteldheid en in elk geval niet als je niet ziek bent. Zal dus eerder door de maatregelen komen.

Dit is wel wat kort door de bocht. Stel dat het virus wel familie / vrienden / kennissen zwaar heeft geraakt…

Verder kan puur de extreme angst die er gecreëerd is omtrent het virus al voor psychische problemen zorgen. Ook het (zeker de eerste 3 tot 6 weken) continu gebombardeerd worden door “nieuwsfeiten” over het geheel zorgt voor stress.

Daarbij komen dan nog alle maatregelen die je al dan niet persoonlijk raken.

Ik vind het een vrij eenzijdig verhaal waar de millennials het ow zo zwaar hebben. Die gaan nu weer volop los en als je ouder bent kun je bijna geen kant op omdat deze vrolijke noten maling hebben aan de regels en voor besmetting zorgen. Hoeven minder bang te zijn om besmet te raken. Voor oudere mensen > 40 valt er ook van alles weg, durven niet naar musea/winkelen omdat ze toch vaker onderliggende ziektes hebben dan jongeren. Plus de eenzaamheid onder ouderen ook groter is. Oudjes in verzorgingshuizen kunnen niet eens naar de koffiekamer. Ik denk de leeftijd van degene die dit artikel geschreven hebben een belangrijke rol speelt bij de eenzijdige beeldvorming. Beter 2 mensen met een wat ruimer leeftijdsverschil.

Klopt ook. Het is inderdaad wel van “kijk die millennials nu zielig zijn”. Maar zolang je er nog / weer op los kunt feesten valt het voor het grote deel wel mee.

Ik denk ook dat dit allemaal nog de komende maanden / jaren duidelijk gaat worden. De impact op mensen van het geheel die zelf niet (ernstig) ziek geweest zijn van het virus. Dat is zeer ernstig onderschat en het aantal doden daarvan kan best eens hoger op gaan lopen.

Goed om een artikel te wijden aan de psychische gezondheid a.g.v. de coronacrisis. Tip: schrijf eens een artikel over de psychische gezondheid a.g.v. de aardbevingsproblematiek hier in Groningen. Deze wordt zwaar onderschat maar heeft ook heel veel raakvlakken met hetgeen jullie hierboven beschrijven; angst, slaapproblemen en al 8 jaar in onzekerheid leven.

Zeker geen onbelangrijk punt. Je praat in het begin over lichte(re) stress, maar door die enorm lange duur is dat uiteindelijk veel schadelijker.

Maar pak dan ook langdurige stress en niet uitrusten / slecht slapen ook mee. Ook dat zijn dingen die ernstig onderschat worden. Grotendeels komt die onderschatting doordat mensen die de inschattingen maken nooit in een dergelijke situatie gezeten hebben.

Stress is verbranding van de energie die je de dag nodig heb… dat is toch zonde dat die dan al verbruikt en dan wordt je moe…
Ga een dag naar buiten naar de zee kijken wij hebben dit ook gedaan en dat doet een mens goed… en niet met heel veel zon want dan zijn er al zoveel mensen op de been
doe het bij een wat minder zonnige dag is er meer beweging in de golven en dan luisteren naar de geluiden ..
Mijn man werkt nu thuis en dan 1 x per maand 2½ dag op zijn werk dan is moe als die thuis komt weer wennen aan wakker worden met de wekker.
We hebben het er nu al over dit nog 9 jaar zo thuiswerken … en dan pensioen .
Heb er geen moeite mee dat thuis werken van manlief.
Spreek je af met een klusjes pot dit en dat moeten we nog doen er is geloof ik in die 20 weken 1 klus gedaan is en nu is het ahh het is nu zo mooi weer we zitten dan lekker buiten op balkon of we gaan eindje fietsen.
Mensen geniet van de rust en niet overal lezen hoe en wat corona want dan wordt je er helemaal vervelend van…

Stress is (extreme) verbranding van energie. Punt. Niet iedereen heeft die energie op de dag nodig, legio mensen werken op andere tijden.

“Ga een dag naar buiten naar de zee kijken wij hebben dit ook gedaan en dat doet een mens goed…”.

Begrijp me niet verkeerd, heel fijn dat het jullie heeft geholpen, maar voor velen is dit niet iets dat haalbaar is (zeker niet tijdens de lock-down) c.q. helpt.

Niet teveel lezen over het geheel is zeker een goede tip. Maar laten we eerlijk zijn, het is wel heel moeilijk er aan te ontkomen wanneer ook onze incompetente regeringsleiders continu het nieuws opzoeken zonder duidelijkheid te verschaffen. Wat dat betreft betuttelen ze het volk veels te veel.

Gaat ONVZ de kosten verbonden hieraan vergoeden?

Goedemorgen A.A.th Ophelders, uit je bericht kan ik niet opmaken op welke vergoeding je specifiek doelt. Kan je dit specificeren? Wanneer het gaat om psychologische hulp, is er vergoeding mogelijk vanuit de basisverzekering. Hiervoor is het van belang dat er eerst een verwijzing van de huisarts is. Voor de vergoeding en voorwaarden verwijs ik je vriendelijk naar: https://www.onvz.nl/vergoedingen/vergoedingen-a-z/generalistische-basis-ggz
Mocht je het over andere kosten hebben, verneem ik het graag.

Ik ben 79 jaar en heb een probleem met mijn evenwicht orgaan en fiets daarom op een driewieler. Ik heb mij zelf een verplichting opgelegd en fiets elke week minimaal 100km per week hierdoor kom je overal in de natuur en dat heeft rust.

Goedemorgen Johan, wat goed 100 kilometer per week. Mijn complimenten!

Het zorgstelsel wordt door de overheid zwaar overbelast, en die heeft in het geheel niets te maken met Covid19, maar eens te meer met het uitkleden van de zorg. De IC afdelingen zijn eerst grotendeels wegbezuinigd en nu was er paniek.

En alles voor een virus dat niets gevaarlijker is dan een stevige griep. Griep zorgt jaarlijks voor gemiddeld zo’n 6500 overlijdens. Het RIVM heeft deze week 404 griep doden in hun cijfers bekendgemaakt. Iets klopt er dus niet.
Begrijp me niet verkeerd, het is een vervelend virus dat zich best snel zal verspreiden, maar niets erger dan een stevige griep. In elk geval zeker niet ernstig genoeg om daar de complete economie voor om zeep te helpen.

Zelf reageren



Benieuwd naar meer geheimen van een gezond leven?