Interview
10
Leestijd
4 min.

Wat als een familielid of goede vriend(in) psychisch ziek wordt?

In 2019 had ongeveer 20% van de mensen één of meerdere psychische aandoeningen. Angststoornissen komen het vaakst voor, maar soms kan iemand ook in een acute psychose terechtkomen. Zoals bij de 19-jarige dochter van Linda, die sinds drie jaar in een beschermde zorginstelling woont. En dan?

Psychische stoornissen komen veel voor in Nederland. Uit cijfers van Trimbos blijkt dat 4 op de 10 mensen ooit in hun leven één of meerdere psychische aandoeningen hebben gehad. Angststoornissen en depressie komen het vaakst voor (volksziekte nummer één), maar ook dwangstoornissen, eetstoornissen, slaapstoornissen of posttraumatische stressstoornissen komen veel voor. Wat doe je als een familielid of goede vriend(in) psychisch ziek wordt? Hoe ga je daarmee om? Linda* (57) vertelt haar verhaal. 

Beestjes over haar huid 

‘Ze was al een tijdje ongelukkig. Achteraf gezien had ik de signalen al eerder kunnen oppikken, maar ik zat destijds zelf midden in een scheiding. Mijn dochter is nu 19 en woont sinds drie jaar in een beschermde zorginstelling. Op haar zestiende kreeg ze een acute psychose. Ze raakte verward, ging ratelen, had een extreem hoog energieniveau en begon verhalen te vertellen waar ik geen touw aan kon vastknopen. Sommige dingen waren beangstigend. Zo dacht ze dat er beestjes over haar huid liepen. “Kijk, mama, daar lopen ze!” Ze zag ze ook écht. Ze was volledig in paniek en niet meer tot rust te brengen. Ik wist niet wat ik moest doen.’

Bang voor eigen dochter  

‘Later heb ik begrepen van professionals dat mensen met een psychose, hoewel ze niet meer aan te spreken zijn, zich ontzettend bewust zijn wat er op dat moment gebeurt. Het is geen blinde vlek. Ze zei ook: “Mam, het gaat niet goed met me.” Ik ben op dat moment met haar naar de huisarts gegaan, maar omdat het zondag was kwamen we op de huisartsenpost terecht. Ze kreeg een pilletje mee en werd weer naar huis gestuurd. Er bleken nog 200 wachtenden te zijn in de jeugdpsychiatrie. Ik vond het doodeng om haar weer mee naar huis te nemen. Want naast verbaal, was ze ook fysiek gewelddadig geworden. Ze had me al diverse keren geslagen en steekt met kop en schouders boven me uit. Ik was bang geworden voor mijn eigen dochter.’

Smeken om spreektijd 

‘Het ergste was, dat ze ontzettende argwaan kreeg. Ze vertrouwde er niet meer op dat ik het best met haar voor had. Twee dagen later kon ik terecht op de poli jeugdpsychiatrie. Ze wilde niet mee. Toch heb ik daar net zo lang met haar gewacht tot er plek voor haar was. Ik heb daar 8,5 uur gezeten. Maar ik wist dat ik de verantwoordelijkheid voor haar niet meer in m’n eentje kon dragen. Wat ik schadelijk vind, is dat de wet zo werkt dat iemand alleen vrijwillig opgenomen mag worden. “Als zij niet zelf om hulp vraagt, gaan we niks doen”, hoorde ik. Maar mijn dochter was zelf niet meer in staat om te bepalen wat goed voor haar was. Om die spreektijd alleen, zonder haar, moest ik bijna smeken.’ 

Zusje kwijt  

Linda’s dochter is uiteindelijk opgenomen, maar het heeft lang geduurd voor ze op de juiste plek zat. ‘Aan dat proces heb ik heel veel zorgen en stress gehad. Een levenscoach heeft me veel steun geboden tijdens dit alles. Iemand van buiten de familie aan wie ik mijn ei kwijt kon. Zij heeft me heel veel gebracht. Ik kon haar ook altijd bellen als er iets was. Toch heeft het heel veel invloed op mij en mijn twee andere kinderen gehad. Met haar broer en zus heeft mijn dochter geen warme band meer. Zij zijn het zusje kwijt dat ze dachten te hebben. Voor mijn gevoel zit ik in een rouwproces. De toekomst die ik voor haar zag, die zie ik niet meer.’

Trek aan de bel 

Ursula Hendriks-van den Bos, GZ-psycholoog met een specialisatie psychotrauma en PTSS, behandelt veel partners en familieleden van mensen met een psychische stoornis. Ze schrijft er zelfs een boek over. ‘Een deel van het boek gaat over de patiënten zelf, maar ik schrijf vooral over hoe je een dergelijke diagnose herkent, welke hulp er mogelijk is en hoe je er als partner of als kinderen van een ouder mee om kan gaan’, vertelt ze. ‘Mijn advies: zoek zo snel mogelijk hulp. Voor de ander, maar ook voor jezelf. Veel ouders of partners cijferen zichzelf weg omdat ze te veel van de zorg overnemen, of gaan mee in de angsten van de ander. Ik denk zo vaak: had toch eerder aan de bel getrokken.’  

Waardevolle lessen

Ondanks de afgelopen drie bewogen jaren, heeft Linda toch veel waardevolle lessen geleerd die ze graag wil delen met ouders of familieleden die in een soortgelijke situatie zitten. ‘Eén van de belangrijkste dingen die ik geleerd heb, is dat je iemands identiteit los moet zien van zijn of haar gedrag. Hoe je je gedraagt, is niet wie je bent. Dat geeft me elke keer weer de kracht om rustig in gesprek te gaan. Ik ben niet meer in strijd, zoals vroeger. Daarnaast kun je er echt alleen voor een ander zijn als je zelf stevig in je schoenen staat. Ik voelde me altijd heel verantwoordelijk voor hoe mijn dochter zich voelde, maar daar heb ik afscheid van genomen.’ 

Ursula beaamt dat. ‘Luister, geef aandacht en toon begrip, maar ga niet te veel adviezen geven. Vraag expliciet wat je kunt doen om te helpen, maar blijf ook goed voor jezelf zorgen. Hoe beter het met jou gaat, hoe beter je er voor je familielid, dochter of partner kunt zijn.’ Voor Linda was er een leven voor en een leven na de psychose. ‘Wat ik als laatste tip wil meegeven: laat je nooit afschepen door instanties. Zorg dat je één op één een gesprek kan voeren als je denkt dat je kind of partner niet in staat is om zelf beslissingen te maken.’

*Om privacyredenen is de naam van Linda gefingeerd.

Reacties (10)

Het wordt wel heel mooi geschetst de hulpverlening! Uit ervaring weet ik dat het anders is helaas…

Hoi Marja, voel je vrij om altijd je verhaal te delen! Groetjes, Vicky (auteur van dit stuk)

Hoe kom je aan een “levenscoach” zit dat in je verzekering? Ik zorg voor 2 gezinsleden en kan heel goed wat steun gebruiken!

Hoi Christine,

Dat ligt er natuurlijk aan of je een aanvullende verzekering hebt! Voor meer informatie verwijs ik je graag door naar de klantenservice van ONVZ. Zij kunnen je ook helpen met het vinden van een eventueel coach of therapeut bij je in de buurt.

Groet,
Vicky (auteur)

Ik vind dit een mooi verhaal. Ik kan u vertellen dat mijn dochter zelf ggz verpleegster is, zij wist precies wat er aan de hand was met patiënten, helaas is na mijn echt scheiding , mijn kinderen mij afgenomen door ex, ik heb er alles aan gedaan om ze weer te zien. Tot ik een e-mail ontving in december 2018 dat mijn dochter die ik 28 jaar niet heb mogen zien op zoek was naar haar vader. Ik heb direct gereageerd en mijn dochter weer in mijn armen gesloten, toen kreeg ik last te horen dat ze zelf leed aan PTSS zij was al jaren op zoek naar een goede specialist, die was niet te vinden, tot slot heeft mijn dochter 29 jaar op 10 december 2019 zelfmoord gepleegd om dat er voor haar maar geen hulp was te vinden. Zelfs bij Univé waar ze was verzekerd wilde haar niet helpen. Het is te triest voor woorden dat er voor deze mensen niet direct hulp geboden wordt, desnoods direct opnemen.
Het verhaal van een verdrietige vader.

Wat ontzettend vervelend om te horen, maar wat fijn dat u dit verhaal wilde delen. Bedankt en veel sterkte gewenst!

Groet,
Vicky (auteur)

Ik vind het eigenlijk ongelofelijk dat onvz dit publiceert. Helaas hebben wij aan den lijve ondervonden dat de geestelijke gezondheidszorg in NL volstrekt onder de maat is. Wachtlijsten zijn onacceptabel lang en ook onvz kan daar niets aan doen. Als je hulp gaat zoeken kom je in een doolhof terecht waar je je weg niet in vind. Dit heeft ons helaas jaren van ons leven gekost!

Wat vervelend om te horen, Mechiel. Ik ben slechts de verteller van dit verhaal, maar dit is inderdaad wat Linda ook heeft meegemaakt.

Groet,
Vicky (auteur)

Dit is voor mij een herkenbaar verhaal.

Mijn zus heeft psuchoses gekregen en is sindsdien door een mallemolen gegaan van zorg en geen-zorg, psychose en bijna-psychose-vrij. Binnen 8 jaar vereenzaamde zij en kreeg zij nauwelijks de hulp die ze eigenlijk had moeten krijgen, vooral thuis. Mijn ouders wilden er wel zijn voor haar, en hebben daarin keuzes gemaakt. Vaak zonder overleg. In het begin hebben ze mij vaak de knoop laten doorhakken; wel of geen gedwongen opname, wel of geen medicatie. Ik was toen 20 tot 28. Veel te jong; ik wist niet wat ik deed of wat me overkwam. Voor ik het wist zat ik op mijn 20e met mijn zus bij een of andere rechter, die zou bepalen of zij daar gedwongen moest worden opgenomen!

Daarnaast was ik mijn lieve, leuke, geweldige zus kwijt maar toch ook weer niet; soms was ze er weer en belde ze me op met lieve wensen en een groet. Deden we een dansje of lachten we ergens over. Soms was ik het mikpunt van een boze bui of angst. Soms deelde ze met mij de angst voor iets anders. Het was heel zwaar voor haar maar ze hield zich heel sterk. Ik ben toch best trots op haar.

Er was ook ontzettend veel stress bij mij en in het ouderlijk gezin. Ik merkte dat ik iets afstand nam en mijn ouders veel regel-dingen liet overnemen in de loop van de jaren, rondom bijvoorbeeld medicatie en dagelijkse zorg zodat ik me op mijn studie kon richten en eigenlijk ook vluchten voor de stress.

Zij is uiteindelijk overleden door een medische fout. Heel erg. Ik heb het idee dat ik meer had moeten doen voor haar en het niet aan mijn ouders had moeten overlaten. De keuzes die zij hebben gemaakt waren niet altijd goed voor mijn zus, maar ik heb me toen laten overtuigen door hen dat dat wel zo was. Ook was er veel stress thuis vanwege ruzies en dergelijke wat alles voor mijn zus alleen maar erger maakte. Ik zie en weet nu veel meer dan toen en voel me alsof ik me toen heb gedragen als het domme kleine zusje.

Ik ben twee keer mijn zus verloren – 1 keer toen ze ziek werd en 1 keer toen ze overleed. Dat is nu tien jaar geleden maar het hele traject was allemaal heel traumatisch. Ik heb uiteindelijk diverse EMDR sessies gehad om van nachtmerries af te komen en me psychisch beter te voelen.

Als een goede vriendin of familielid ziek wordt moet je écht zelf ook hulp zoeken, bijvoorbeeld bij een psycholoog, coach en familie/patiënten vereniging. Ik heb dat toen niet gedaan. Afstand nemen is niet altijd de beste oplossing, maar soms kan je wel beter doseren. Ik wil wel aanraden er voor de persoon in kwestie te blijven. Dat kan het beste als het ook ok gaat met jou, het hoeft niet top te gaan, ok is ook goed. Deze persoon is ziek, zoals een gebroken been of rug, maar dan in de hersenen. Ze hebben liefde en warmte nodig, vooral geen ruzie en eenzaamheid. Ondersteuning van de familie is cruciaal! Zeker als ze zelf niet meer kunnen handelen of beslissen.

Succes met alles.

Ontzettend bedankt R., voor het delen van je verhaal! Hier gaan veel mensen zeker iets aan hebben. Heel veel sterkte en geluk gewenst, met alles.

Groet,
Vicky (auteur)

Zelf reageren



Benieuwd naar meer geheimen van een gezond leven?